حریم خصوصی در فعالیت های رسانه ای
مقدمه
حریم خصوصی را میتوان قلمروی از زندگی هر فرد دانست که انتظار دارد دیگران بدون رضایتش به قلمرو وارد نشوند یا به اطلاعات آن قلمرو دسترسی نداشته باشند. منازل و اماکن خصوصی،جسم افراد،اطلاعات شخصی وارتباطات خصوصی از مهمترین عرصه های حریم خصوصی هستند.
هرچند حق جستجوی اطلاعات برای رسانه های همگانی حایز اهمیت زیادی است اما بسیاری از کشور ها معتقد اند که گامهای فعال برای تهیه و مطالعه اطلاعات باید حمایت شده،هرنوع سو استفاده روزنامه نگاران باید طبق محدودیت های پیش بینی شده ممنوع شود.
در این پریزنتیشن در این مورد معلومات داده خواهد شد.
تعریف:حریم خصوصی(Privacy)
حریم خصوصی حقی است نسبت به زندگی کردن با میل و سلیقه خود و با حد اقل مداخله و ورود دگران.
حریم خصوصی عبارت است از حق افراد، گروه ها و موسسات برای تعیین این موضوع برای خود که چه وقت و تا چه حد اطلاعات مربوط به آنها به دیگران منتقل شود .
ویژگی های حریم خصوصی
- ذهنی یا شخصی است و آنچه برای یک فرد،خصوصی تلقی می شود ممکن است برای دیگری این چنین نباشد.
- از فرهنگی به فرهنگ دیگر متغیر است.
- تابع سیاق و اوضاع و احوال است. آنچه در یک کارگاه خصوصی تلقی می شود ممکن است در بیرون از آنجا چنین نباشد.
- دارای تحول تاریخی است.برداشت هایی که از حریم خصوصی وجود دارد از نسلی به نسل دیگر متفاوت است.
- آن جنبه از جنبه های شخصی که حریم خصوصی به آن تعلق می گیرد نا متعین است.
انواع حریم خصوصی
حریم منزل و خلوت افراد
حریم جسمانی افراد
حریم اطلاعات شخصی
حریم خصوصی در فعالیت های رسانه ای
حریم ارتباطات خصوصی
حریم خصوصی در فعالیت های رسانه ای
بند اول:حریم خصوصی قربانیان جرایم و مصایب: در گزارش های راجع به تصادفات،تخلفات کیفری،تحقیقات کیفری،خودکشی ها یا رسیدگی های محاکم باید هویت مرتکبان یا قربانیان ناشناخته بماند،مگر این که نفع عمومی افشای آن را ایجاب کند.
نوت:هویت(نام،سن،اشتغال،محل سکونت،تصاویر و جزییات زندگی)
بند دوم:حریم خصوصی اشخاص مصیبت زده یا عزادار :افراد مصیبت زده یا کسانی که عزیزان شان را از دست داده اند نباید برای مصاحبه،عکاسی یا فلمبرداری تحت فشار قرار گیرند. حق دارند هر زمانی که بخواهند به مصاحبه یا جلسه عکس برداری خاتمه دهند و یا بعدا از گفته های خود برگردند ویا آنها را اصلاح کنند.
گاهی ورود به حریم خصوصی افرادی که حالت عزا و مصیبت دارند بر این مبنا توجیه شده است که :مصیبت زدگان و خانواده های آنها ترجیح می دهند با بیان مصیبت خود از طریق رسانه ها،مرهمی بر دردخود بگذارند .در مقابل برخی اندیشمندان این ادعا را رد می کنند و معتقدند هنگام انتشار خبر ناگهانی مرگ یک شخص، اشخاص مصیبت زده در وضعیتی نیستند که در باره انجام دادن یا ندادن مصاحبه تصمیم عقلانی اتخاذ کنند. در نتیجه ممکن است آلت دست رسانه ها شوند. ماده 431 قانون جزا،شخصی که به محل مسکون یا آماده سکونت و یا به یکی از ملحقات آن بدون رضای صاحب آن یا بدون مجوز قانون داخل شود.به حبس قصیر و جزای نقدی که از 5 هزار افغانی تجاوز نکند یا به یکی از دو این دو جزا محکوم می گردد.
بند سوم:حریم خصوصی به هنگام ضبط وقایع در شفاخانه ها :ورود رسانه ها به شفاخانه ها در زمره شدیدترین اشکال نقض حریم خصوصی است.در بخش های از یک شفاخانه که بیماران معالجه یا بستری می شوند نباید عکس برداری شود.عکس برداری در بخشهای انتظار یک شفاخانه باید به طور کلی ممنوع شود.
در هانگ کانگ استفاده از یک وسیله ضبط کننده در بخش های از شفاخانه که بیماران معالجه یا بستری می شوند جرم است مگر آنکه رضایت صریح شفاخانه ونیز مریض را اخذ کرده باشند.
بند چهارم:حریم خصوصی در مراسم تشییع و تدفین
برنامه ها تنها زمانی می توانند تشییع جنازه را تحت پوشش خبری قرار دهند که شخصیت های عمومی در آن حضور داشته باشند یا شخص متوفا،موضوع حادثه ای باشد که واجد ارزش خبری باشد.(اجازه خانواده اخذ شده باشدBBC )
عکس برداری از مردمی که در حال سوگواری هستند اجتناب شود.عکس برداری از داخل مجلس سوگواری در صورتی ناقض حریم خصوصی محسوب می شود که برخلاف خواست صریح خویشاوندان متوفا صورت گیرد.
بند 5:حریم خصوصی طرفین دعوا و شهود در رسیدگیهای قضایی
مطبوعات به طور عموم در گزارش زندگی خصوصی طرفین تا آنجا آزادند که این وقایع در یک دادگاه علنی گفته شود،اما این بدان معنا نیست که در وقایع خصوصی که هیچ گونه نفع عمومی نیست نتوان ممنوعیتی پیش بینی کرد.
شخصی که توسط یکی از وسایل جریان دعوی مدنی یا جزایی ویا اجراآت قضایی را که محکمه آن را سری تعیین کرده باشدنشرکند،به حبس قصیریکه از سه ماه کمتر و جزای نقدی از سه هزار افغانی کمتر و از 12 هزار افغانی بیشتر نباشد ویا به یکی از این دو جزا محکوم می گردند.(قانون اساسی افغانستان ماده 251)
بند6:حریم خصوصی و سوابق کیفری گذشته افراد
◄ برخی معتقدند که سوابق کیفری در زمره اسناد عمومی محسوب می شوند که انتشار آنها را بر مبنای نقض حریم خصوصی نمی توان منع کرد.
◄ برخی دیگر معتقدند که اشخاصی که به ارتکاب جرایم کوچک محکوم شده اند باید این حق را داشته باشند که سوابق کیفری آنها فراموش شود.اینان استدلال می کنندکه دانش عمومی و آگاهی مردم از جرم بخصوص را می توان از طریق مورد بحث قرار دادن سوابق کیفری افراد افزایش داد بدون آنکه افشای هویت مرتکبان لازم شود.
بند 7:حریم خصوصی و مصاحبه های کمینی
گاهی ژورنالیستان به منظور جستجوی حقایق و گزارش آنها،ممکن است بدون تمهید قبلی،افراد را در امکان عمومی یا خصوصی در آستانه ورود به ساختمان یا خروج از آن در معرض مصاحبه قرار دهند.
این مصاحبه ها بر این اساس قابل ایراد هستند که:
◄ غافلگیرشدن شخصی که کمین برای او گذاشته شده است اغلب به آشکار شدن تقصیر آن شخص منجر می شود.
◄ مصاحبه های کمینی می توانند استندرد های خبرنگاری (تعادل وشفافیت) را نقض کنند.
لذا هر کسی که موضوع یک تحقیق رسانه ای قرار می گیرد حتا افراد مظنون به فعالیت های غیرقانونی،حق دارند یا اصلا مصاحبه ای انجام ندهند یا پاسخ های سنجیده ای به سوالات گزارشگران بدهند.
بند 8:حریم خصوصی وجمع آوری اطلاعات با روش های پنهانی
روزنامه نگاران ممکن است دوربینهای مخفی،ضبط صوتهای پنهانی،مکالمات تلفنی را در اماکن عمومی یا خصوصی بدون اخذ رضایت افراد مورد نظر به کاربرند.بدون چنین روشهایی تحقیق گاهی غیرممکن می شود شاید بی کفایتی ماموران دولت هرگز افشا نشود.
اما باید این اصل را رعایت کنند که درجه تجاوز به حریم خصوصی با استفاده از روش های پنهانی، به اهمیت و شدت موضوع مورد تحقیق بستگی دارد.
(ماده 37،آزادی و محرمیت مراسلات و مخابرات اشخاص چه به صورت مکتوب باشد و چه بوسیله تیلفون،تلگراف و وسایل دیگر، از تعرض مصون است.)
بند 9:حریم خصوصی و استفاده از وسایل متقلبانه برای جمع آوری اطلاعات
روزنامه نگار محققی که اظهارات غیرحقیقی در باره هویت خودش ارایه می دهد،به خاطر ارتکاب فعلی که با شرافت مطبوعاتی ونقش مطبوعات،سازگاری ندارد مقصر است.
تحقیقات پنهانی تنها در موارد معدودی توجیه شدنی است،مشروط برآنکه اطلاعاتی را که نفع عمومی در آن است منتشر کند و دستیابی به این اطلاعات با وسایل دیگر ممکن نباشد.
بند 10:حریم خصوصی و حق تصویر افراد
چاپ و انتشار تصویر فرد بدون رضایت و اجازه وی،نقض حریم خصوصی تلقی می شود.استفاده از تصاویر افراد به مقاصد تبلیغاتی،خرید وفروش هرنوع کالا وخدمات یا به هر طریق دیگر به قصد کسب سود بدون رضایت آنان ممنوع است.(قابل شناسایی باشد، از شهرت فرد استفاده شود)
به گونه مثال چاپ تصویر یک ورزشکار معروف در زمینه خبری ورزشی مسولیت آور تلقی نمی شود،اما به نحو غیرمجاز تصویر او برای مقاصد تجاری نقض حریم خصوصی است.
در مواردی که منفعت عمومی اقتضا کندمی توان به رغم عدم میل و رضایت صاحب عکس،آن را منتشر کرد.
بند 11:افشای وقایع خصوصی که قبلا علنی شده اند
اطلاعات شخصی که در حوزه عمومی قرار گرفته است حریم خصوصی پذیرفته نمی شود وقایع خصوصی که در کل جهان افشا شده، همگانی تلقی می شود،حتا اگر به زندگی خصوصی یک فرد ربط داشته باشند.
بند 12:حریم خصوصی و افشای آلودگی های زیست محیطی: اموری که برای بهداشت یا سلامت عمومی خطرناک هستندباید به اطلاع عموم رسانده شوند حتا اگر لازمه این کار نقض حریم خصوصی باشد.(کمیسیون اصلاحات حقوقی هانگ کانگ)
حمایت از حریم خصوصی در اسناد بین المللی
ماده 17 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی
در زندگی شخصی،خانواده،منزل،یا ارتباطات هیچ کس نبایدخودسرانه یا غیرقانونی مداخله شود یا لطمه غیرقانونی به آبرو یا حیثیت او وارد آید.
هر کسی در برابر چنین تعرض یا آسیبی حق دارد از حمایت های قانونی برخوردار شود.
چرا باید حقی بنام حق حریم خصوصی مورد شناسایی قرار گیرد؟
₁ حفظ کرامت انسانی(نباید آبرو و حیثیت افراد با افشای اطلاعات خصوصی آنها آسیب ببیند.)؛
₂ حق برای تعیین سرنوشت خود؛
₃ آزادی و استقلال انسان(مشارکت در دموکراسی)
₄ نیاز فطری انسان به عالم خلوت
(ماده 24 قانون اساسی افغانستان،آزادی حق طبیعی انسان است...آزادی و کرامت انسان از تعرض مصون است....)
حل تعارض بین حق حریم خصوصی و آزادی بیان؟
طرح تعارض:حمایت از حریم خصوصی بدین معناست که اطلاعات راجع به زندگی خصوصی افراد نباید برای دیگران افشا شود و حمایت از آزادی بیان ایجاب می کند که اطلاعات حایز نفع عمومی به اطلاع همگان رسانده شود حتا اگر به یک شخص خاص مربوط باشد.
اینجاست که تعارض بین حریم خصوصی و آزادی بیان ظاهر می شود.
حل تعارض:
- حق حریم خصوصی نه تنها محدودیت اساسی بر آزادی بیان نیست بلکه سبب توسعه و شگوفایی آن می شود.زیرا مهمترین نوع بیان در رسانه های همگانی،بیان سیاسی و بیان مسایل حایز نفع عمومی است.این گونه بیان ها اصولا از شمول حریم خصوصی خارج هستند.
- مشخص شدن مفهوم حریم خصوصی مانع از آن می شود که به بهانه حمایت از حریم خصوصی در برابر دسترسی خبرنگاران به اطلاعات ماهیتا سیاسی یا اطلاعات حایز نفع عمومی مانع ایجاد شود.
- علاوه بر این،حمایت از حریم خصوصی،آزادی بیان یا حق جستجو و دسترسی رسانه به اطلاعات را نظام مند و تابع اخلاق حرفه ای می کند.
منابع
a) انصاری، باقر، حقوق حریم خصوصی، تهران:انتشارات سمت،چاپ سوم.1391
b) انصاری،باقر،حقوق ارتباط جمعی،تهران،تهران: انتشارات سمت،چاپ سوم.1389
c) قانون اساسی افغانستان
d) قانون جزا افغانستان،جریده رسمی شماره 347،سال 1355
سلام و آرزوی موفقیت به همه دانشجویان عزیز